ملكوت و نفوس و تجرد مقدارى ، همچنين مسائل مربوط به معاد و عالم آخرت . همواره نزاعى بين قشريون و لبّيون بوده . قشريون چون دسترسى به براهين نداشته‌اند به پناه دين رفته و سنگر گرفته‌اند و اسباب بدنامى دين شده‌اند . در زمانهاى ما كلمهء اخبار آل محمد وسيله اى است براى اينكه جهّال و بىسوادها به خيال خود سنگرى به دست آورند . 11 . همان طورى كه در ساير رشته ها همه كس استعداد آن را ندارد ، در علم الهى به طريق اولى اينطور است : جلّ جناب الحق عن ان يكون شريعة لكل وارد . . ادلَّهء رد بر معطَّله : 12 . دليل بر اينكه تعطيل عقول در الهيات جايز نيست ( 1 ) اين است كه پيشوايان دين به استدلالات پرداخته و استدلال را بدعت ندانسته‌اند ، تشكيل صغرى و كبرى را بدعت نشمرده‌اند ، نگفته‌اند : من تمنطق تزندق ، برهان فرجه و امثال آن از زبان آنها صادر شده است ، در باب عموم قدرتْ تعلق قدرت را به محال محال دانسته‌اند و اگر الهيات بر پايهء تعقل و منطق نباشد با چه دليلى مىتوان جواب شبهات ماديين را داد ؟ در عصر اخير معلوم شد كه بيچاره صدرالمتألهين كه آن همه مورد شتم و لعن قشريون واقع شد ، تنها او و فلسفهء شامخ و عالى اوست دربارهء خدا و روح و معاد كه مىتواند جوابگوى ماديين واقع شود والَّا قشريون گفته‌اند كه ما ادلهء محكمى بر توحيد نداريم و عمده روايات و اخبار است . بايد ديد اهميت روايات معتبره به اين است كه منطبق است با منطق و استدلال ، نه اينكه بدون منطقْ ما بايد از اخبار پيروى كنيم . سنديت اخبار در احكام يك جور است و در اصول عقايد جور ديگرى است . اساساً تعبد با ايمان و يقين سازگار نيست . يكى از مسائل مطروحه در زمان ما اين است كه آيا در اصول عقايد و

--> ( 1 ) رجوع شود به نمرهء 3 و 7 .